برای ورود به این بخش بر روی ادامه کلیک کنید

1 ـ روزه داشتن: چنانچه افراد مكلّف عذر شرعى نداشته باشند، روزه‏هاى این ماه بر آنان واجب است.

2 ـ صدقه دادن(1)

3 ـ ترك گناه: از بهترین كارهاى این ماه ترك گناه است.(2)

4 ـ تلاوت قرآن: بهار قرآن، ماه رمضان است، از امام صادق علیه‏السلام نقل شده است: «با قرائت قرآن به استقبال این ماه بروید.»(3)

5 ـ تعقیبات مخصوص: پس از نماز این تعقیبات خوانده شود.

«اللّهم ارزقنى حج بیتك الحرام فى عامى هذا و فى كلّ عام...

یاعلىُّ یاعظیم، یاغفور یارحیم، انت الرّب العظیم...

اللّهم ادخل على اهل القبور السّرور، اللّهم اغن كلّ فقیر...»

صورت كامل آن‏ها در مفاتیح الجنان، آمده است.(4)

6 ـ پرهیز از پرخورى: كسانى كه در این ماه از روزه داشتن مثل مسافران معافند، مكروه است كه پرخورى كنند.(5)

7 ـ خواندن دعاى مخصوص هر روز ماه مبارك رمضان كه در ضمن اعمال روزهاى این ماه در مفاتیح ذكر شده است.(6)

8 ـ قبل از اینكه 23 روز از ماه رمضان‏بگذرد، مسافرت‏هاى غیر ضرورى كراهت دارد.(7)

9 ـ احترام به كوچك و بزرگ:

حضرت محمد مصطفى صلى‏الله‏علیه‏و‏آله هنگام ورود این ماه در فرازى از مواعظ خود فرموده است:

«به بزرگان احترام گذارید و كودكان را مورد مهربانى و عطوفت قرار دهید، با نزدیكان خود رفت و آمد داشته باشید. آن كه در این ماه اخلاقش را نیكو نماید، جواز عبور از صراط را به دست آورده است.»(8)

10 ـ اطعام روزه داران(9)

11 ـ خواندن دعاى افتتاح در هر شب(10)

12 ـ خواندن نافله هر شب(11)

13 ـ غسل

در شب‏هاى فرد و تمام شب‏هاى دهه آخر ماه مبارك رمضان، غسل مستحب است.(12)

14 ـ رعایت آداب افطار:

الف ـ هنگام افطار، پس از تلاوت سوره قدر، دعاى زیر خوانده شود.

«اللهم لَكَ صُمتُ وَ عَلى رزقِكَ افطرْتُ وَ عَلَیكَ تَوكلتُ؛ پروردگارا براى تو روزه گرفتم و با رزقِ تو افطار كردم و بر تو توكل كردم.»

ب ـ با غذاى حلال، روزه خود را باز نماید و بهتر است با خرما باشد.

ج ـ بهتر است افطار بعد از نماز مغرب و عشا باشد، مگر آن كه ضعف بر او غلبه كرده باشد، یا گروهى منتظر او باشند.(13)

15 ـ دعاى افتتاح در هر شب ماه مبارك رمضان خوانده شود. (14)

16 ـ نافله مخصوص هر شب ماه مبارك رمضان.(15)

شب اول ـ چهار ركعت در هر ركعت بعد از حمد پانزده مرتبه سوره قل هو الله احد...

شب دوم ـ چهار ركعت، در هر ركعت بعد از حمد بیست مرتبه سوره اناانزلناه فى لیلة القدر...

شب سوم ـ ده ركعت در هر ركعت بعد از حمد پنجاه مرتبه سوره قل هو الله احد....

شب چهارم ـ هشت ركعت در هر ركعت بعد از حمد بیست مرتبه سوره انا انزلناه فى لیلة القدر...

شب پنجم ـ دو ركعت در هر ركعت بعد از حمد پنجاه مرتبه سوره قل هو الله احد....» و بعد از سلام صد مرتبه صلوات.

شب ششم ـ چهار ركعت در هر ركعت بعد از حمد یك مرتبه سوره تبارك الذى بیده الملك

شب هفتم ـ چهار ركعت در هر ركعت بعد از حمد سیزده مرتبه سوره انا انزلناه فى لیلة القدر...

شب هشتم ـ دو ركعت در هر ركعت بعد از حمد ده مرتبه سوره قل هو الله احد.... و بعد از سلام هزار مرتبه سبحان الله

شب نهم ـ شش ركعت در بین نماز مغرب و عشا خوانده شود كه در هر ركعت بعد از حمد هفت مرتبه آیة الكرسى و بعد از اتمام، پنجاه مرتبه اللهم صل على محمد و آل محمد.

شب دهم ـ بیست ركعت در هر ركعت بعد از حمد سى مرتبه سوره قل هو الله احد...

شب یازدهم ـ دو ركعت در هر ركعت بعد از حمد، بیست مرتبه سوره انا اعطیناك الكوثر

شب دوازدهم ـ هشت ركعت در هر ركعت بعد از حمد سى مرتبه انا انزلناه فى لیلة القدر

شب سیزدهم ـ چهار ركعت در هر ركعت بعد از حمد بیست و پنج مرتبه سوره قل هو الله احد

شب چهاردهم ـ شش ركعت در هر ركعت بعد از حمد سى مرتبه سوره اذا زلزلت الارض زلزالها...

شب پانزدهم ـ چهار ركعت در دو ركعت اول بعد از حمد صد مرتبه سوره قل هو الله احد و در دو ركعت دیگر پنجاه مرتبه سوره قل هو الله احد

شب شانزدهم ـ دوازده ركعت در هر ركعت بعد از حمد دوازده مرتبه سوره الهیكم التكاثر

شب هفدهم ـ دو ركعت در ركعت اول بعد از حمد هر سوره كه بخواهد، بخواند و در ركعت دوم بعد از حمد صد مرتبه قل هو الله احد و بعد از سلام صد مرتبه لا اله الا الله

شب هیجدهم ـ چهار ركعت در هر ركعت بعد از حمد بیست و پنج مرتبه انا اعطیناك الكوثر

شب نوزدهم ـ پنجاه ركعت در هر ركعت بعد از حمد سوره اذا زلزلت الارض زلزالها...

شب بیستم تا شب بیست و چهارم ـ در هر یك هشت ركعت به هر سوره‏اى كه بخواهد بخواند.

شب بیست و پنجم ـ هشت ركعت در هر ركعت بعد از حمد ده مرتبه سوره قل هو الله احد

شب بیست و ششم ـ هشت ركعت در هر ركعت بعد از حمد صد مرتبه سوره قل هو الله احد

شب بیست و هفتم ـ چهار ركعت در هر ركعت بعد از حمد بیست و پنج مرتبه سوره قل هو الله احد

شب بیست و هشتم ـ شش ركعت در هر ركعت بعد از حمد صد مرتبه آیة الكرسى و صد مرتبه قل هو الله احد و صد مرتبه سوره كوثر و بعد از نماز صد مرتبه صلوات

شب بیست و نهم ـ دو ركعت در هر ركعت بعد از حمد بیست مرتبه سوره قل هو الله احد

شب سى ام ـ دوازده ركعت در هر ركعت بعد از حمد بیست مرتبه قل هو الله احد و بعد از نماز صد مرتبه صلوات بر محمد و آل محمد بفرستد.

قابل توجه اینكه، در تمام نمازهاى ذكر شده هر دو ركعت، با یك سلام است.

اعمال مخصوص شب‏ها و روزهاى ماه مبارك رمضان:
شب اول:

1 ـ زیارت حضرت ابا عبد الله الحسین علیه‏السلام (16)

2 ـ خواندن دعاى مخصوص شب اول ماه رمضان. این دعا در مفاتیح الجنان در ضمن اعمال شب اول آمده است.(17)

روز اول:

1 ـ غسل(18)

2 ـ نماز؛ این نماز دو ركعت است كه در ركعت اول بعد از حمد سوره فتح و در ركعت دوم بعد از حمد هر سوره‏اى كه خواست بخواند.(19)

3 ـ معطر كردن

4 ـ دعاى روز اول ماه رمضان خوانده شود.(20)

مناسبت‏هاى روز سوم:

1 ـ نزول انجیل بر حضرت عیسى علیه‏السلام 2 ـ وفات شیخ مفید در سال 413 ه . ق 3 ـ جنگ تبوك در سال 9 ه . ق.

روز ششم:

مناسبت‏هاى این روز عبارتند از:

1 ـ نزول تورات بر حضرت موسى علیه‏السلام 2 ـ ولایتعهدى امام رضا علیه‏السلام در سال 201 ه . ق.

اعمال:

1 ـ نماز؛ این نماز دو ركعت است كه در هر ركعت بعد از سوره حمد 25 مرتبه قل هو الله احد... خوانده شود.

2 ـ دعاى روز ششم.

شب سیزدهم:

اعمال شب سیزدهم ماه مبارك رمضان:

1 ـ نماز: دو ركعت است كه مطابق نماز سیزده رجب است كه در هر ركعت بعد از حمد سوره یس، ملك و اخلاق خوانده شود.(21)

2 ـ خواندن دعاى مجیر(22)

شب چهاردهم:

1 ـ چهار ركعت نماز مطابق دستور شب سیزدهم رجب كه در دستور شب سیزدهم ماه رمضان ذكر شد.

2 ـ قرائت دعاى مجیر

اعمال شب پانزدهم:

1 ـ شش ركعت نماز؛ مطابق نمازى است كه در شب سیزدهم و چهاردهم ذكر شد.

2 ـ دعاى مجیر

3 ـ زیارت امام حسین علیه‏السلام (23)

روز پانزدهم:

مناسبت: ولادت با سعادت امام حسن مجتبى علیه‏السلام در سال سوم هجرى قمرى.

روز هفدهم:

جنگ بدر در سال دوم هجرت در این روز اتفاق افتاد(24)

روز نوزدهم:

مناسبت: ضربت خوردن حضرت على علیه‏السلام در سال 40 ه . ق

شب نوزدهم ماه مبارك رمضان با شب‏هاى بیست و یكم و بیست و سوم ـ كه به عنوان شب قدر در روایات از آن یاد شده است ـ از فضایل بسیارى برخوردار بوده و داراى اعمال مشترك و اعمال مخصوص هستند كه در ذیل توضیح داده مى‏شود:

الف ـ اعمال مشترك:

1 ـ غسل ؛ باید مقارن غروب آفتاب انجام شود، بهتر است كه نماز شام با این غسل خوانده شود.(25)

2 ـ نماز؛ این نماز دو ركعت است كه در هر ركعت بعد از حمد، هفت بار سوره توحید و پس از نماز هفتاد مرتبه «استغفر الله و اتوب الیه» خوانده شود.

3 ـ احیاء

4 ـ قرآن بر سر گرفتن

5 ـ خواندن صد ركعت نماز

6 ـ خواندن دعاى مخصوص (اللهم انى اَمسَیتُ لَكَ عبدا داخرا...(26)

7 ـ صدقه

8 ـ خواندن دعاى جوشن كبیر

ب ـ اعمال مخصوص شب نوزدهم:

1 ـ خواندن صد مرتبه «استغفر الله ربى و اتوب الیه»

2 ـ خواند صد مرتبه «اللهم العن قتلة امیر المؤمنین»

روز بیستم:

مناسبت: فتح مكه در سال هشتم ه . ق

روز بیست و یكم:

مناسبت: شهادت حضرت على علیه‏السلام در سال 40 ه . ق

شب؛ اعمال مشترك آن در شب نوزدهم توضیح داده شد.

روز؛ اعتكاف (یك عمل مستحبى است كه حداقل مدت سه روز یا بیشتر جهت عبادت در مسجد مى‏مانند)در دهه آخر ماه مبارك رمضان فضیلت بسیار دارد.

شب بیست و سوم

1 ـ اعمال مشترك كه در اعمال شب نوزدهم ذكر شد.

2 ـ خواندن دعاى «اللهم كن لولیك الحجة ابن الحسن...

3 ـ خواندن سوره‏هاى عنكبوت، روم و دخان.

4 ـ خواندن هزار بار سوره قدر

5 ـ خواندن دعاى مخصوص (اللهم امدد لى فى عمرى و اوسع لى فى رزقى...(27)

شب بیست و هفتم

اعمال مخصوص این شب عبارتند از:

1- غسل

2- از امام زین العابدین علیه‏السلام نقل شده است كه این دعا را در این شب مكرر مى‏خواند: «اللهم ارزقنى التجافى عن دار الغرور و الاِنابة الى دار الخلود و الاستعداد للموت قبل حُلولِ الفوتِ؛(28)

خدایا! جدا شدن از این دنیا را روزیم كن و رسیدن به مكان جاودانى را نصیبم فرما و آمادگى براى موت را قبل از رسیدن فوت برایم فراهم كن.»

روز بیست و نهم ماه

مناسبت: جنگ حنین در سال هشتم ه . ق

شب سى ام

دستورات ویژه شب سى ام:

1 ـ خواندن دعاى وداع با ماه رمضان (دعاى 45 صحیفه سجادیه)(29)

2 ـ زیارت امام حسین علیه‏السلام (30)

3 ـ محاسبه اعمال یك ماه (31)

4 ـ خواندن سوره‏هاى: كهف، انعام و یس(32)

5 ـ غسل (33)

6 ـ یك صد مرتبه «استغفرالله و اتوب الیه»(34)

7 ـ خواندن دعاى زیر:

«اللهم لاتجعله آخرالعهد من صیامى لشهر رمضان و اعوذ بك اَن یَطْلُعَ فَجْرُ هذه اللیلَةِ الاّ فقد غفرتَ لى؛ خدایا این ماه رمضان را آخرین ماه رمضان عمر من قرار مده و پناه مى‏برم به تو از این كه این شب پایان یابد و طلوع فجر دمیده باشد، الا این كه مرا مورد غفران و آمرزش خود قرار دهى.»

روز سى‏ام

دستورات ویژه روز سى‏ام:

1 ـ خواندن این دعا را كه از امیر المؤمنین علیه‏السلام نقل شده است: «اللهم انى اسئلك اخبات المخبتین و اخلاص الموقنین و موافقة الابرار و استحقاق حقایق الایمان و الغنیمة من كل بِر و السلامة مِن كل اثم و وُجوبَ رَحمَتِكَ و عزائم مغفرَتِكَ و الفوزَ بالجنَة و النجاة من النار؛(35) خدایا از تو فروتنى و خاكسارى در خواست مى‏كنم و همچنین اخلاص موقنین و همنشینى با نیكان را و رسیدن به حقایق ایمان و بهره مندى از هر نیكى را و سلامت ماندن از هر گناهى را و وصول به رحمت تو را و بخشش گناهانم را و رسیدن به بهشت و نجات از آتش را»

2 ـ توسل به ائمه اطهار علیهم‏السلام

مرحوم میرزا جواد ملكى تبریزى در این مورد در كتاب «المراقبات» آورده است: «چون این روز (سى‏ام ماه مبارك رمضان) روز تقدیم اعمال است، در آخر آن به ائمه توجه نموده و با تضرع و تواضع از آنان طلب اصلاح كارهاى خویش را بنماید»(36)
--------------------------------------------------------------------------------
پى‏نوشت‏ها:
1 ـ بحار الانوار، ج 98، ص 82.
2 ـ همان، ج 96، ص 356، ح 25.
3 ـ همان، ج 1 و3، ص 386، ح 1 و 3.
4 ـ مفاتیح الجنان، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، ص 177 ـ 176.
5 ـ عروة الوثقى، ج 2، ص 221.
6 ـ مفاتیح الجنان، ص 202.
7 ـ عروة الوثقى، ج 2، ص 221.
8 ـ بحار الانوار، ج 96، ص 356، ح 25.
9 ـ مصباح كفعمى، ص 632.
10 ـمصباح المتهجد، ص 520.
11 ـ مفاتیح الجنان، ص 238.
12 ـ عروة الوثقى، ج 1، ص 459.
13 ـ مفاتیح الجنان، ص 178.
14 ـ مصباح المتهجد، ص 520 و مفاتیح الجنان، ص 179.
15 ـ بحار الانوار، ج 97، ص 358 و مفاتیح الجنان، ص 238 و زاد المعاد، علامه مجلسى، فصل آخر، اعمال ماه رمضان.
16 ـ بحارالانوار، ج 101، ص 99، ح 29.
17 ـ مفاتیح الجنان، ص 171، چاپ دفتر نشر فرهنگ.
18 ـ عروة الوثقى، ج 1، ص 459.
19 ـ مفاتیح الجنان، ص 220.
20 ـ همان، ص 239؛ مصباح كفعمى، ص 612.
21 ـ مفاتیح الجنان، ص 142.
22 ـ همان، 223 ـ مصباح الكفعمى، ص 268.
23 ـ بحارالانورا، ج 101، ص 99، ح 29.
24 ـ تقویم عبادى، ص 90.
25 ـمفاتیح الجنان، ص 225.
26 ـ همان.
27 ـ همان، ص 235.
28 ـ همان، ص 236.
29 ـ مصباح كفعمى، ص 634.
30 ـ بحار الانوار، ج 101، ص 99، ح 29؛ وسائل الشیعة، ج 10، ص 369.
31 ـ المراقبات، ص 161،
32 ـ مفاتیح الجنان، ص 236.
33 ـ وسائل الشیعه، ج 2، ص 952.
34 ـ مفاتیح الجنان، ص 236.
35 ـ همان.
36 ـ المراقبات، ص 166.